Lantan Karbonat Nedir? Kedi ve Köpeklerde Fosfor Dengesi ve Fosfor Bağlayıcılar

Kronik böbrek hastalığında fosfor dengesi neden bozulur?

Fosfor homeostazı büyük ölçüde böbrek yoluyla sağlanır. Glomerüler filtrasyon hızı azaldıkça fosfat atılımı kısıtlanır ve vücut fosfor yükünü dengelemek için FGF-23 ile parathormon (PTH) salgısını artırır. Bu uyum başlangıçta serum fosforunu referans aralıkta tutabilir; ancak hastalık ilerledikçe hiperfosfatemi ve sekonder renal hiperparatiroidizm tablosu belirginleşir (Geddes ve ark., 2013). Hiperfosfatemi kedilerde özellikle IRIS evre 3 ve 4'te sık görülür, bir kısım evre 2 hastada da saptanabilir (Kidder ve Chew, 2009).

Bu nedenle IRIS önerileri ve ISFM konsensüs kılavuzu, kronik böbrek hastalığı (KBH) yönetiminde serum fosforunun evreye özgü hedef aralıklarda tutulmasını temel hedeflerden biri olarak tanımlar (IRIS, 2023; Sparkes ve ark., 2016). Plazma fosforunun IRIS hedefleri içinde tutulmasının sağkalım ve sekonder hiperparatiroidizm bulgularıyla ilişkili olduğu bildirilmiştir (Geddes ve ark., 2013).

Fosfor yönetiminde ilk adım neden diyettir?

Kanıt tabanı en güçlü müdahale, fosforu kısıtlanmış böbrek diyetidir. Doğal seyirli KBH'li kedilerde böbrek diyeti alan grubun daha uzun sağkalım gösterdiği prospektif bir kohortta (Elliott ve ark., 2000) ve evre 2-3 KBH'li kedilerde üremik kriz ve böbreğe bağlı ölümlerin daha az görüldüğü randomize kontrollü bir çalışmada (Ross ve ark., 2006) raporlanmıştır.

Kılavuzlardaki genel yaklaşım şudur: Diyet tek başına hedef aralığa ulaşmaya yetmediğinde ya da hasta böbrek diyetini kabul etmediğinde bağırsak fosfor bağlayıcısı plana eklenir (IRIS, 2023; Sparkes ve ark., 2016). Yani bağlayıcı diyetin yerine geçmez, onu tamamlar. Öte yandan aşırı fosfor kısıtlaması, özellikle erken evredeki kedilerde kalsiyum dengesini etkileyebildiğinden izlem planı serum fosforunun yanında kalsiyumu da kapsamalıdır (IRIS, 2023; Kidder ve Chew, 2009).

Lantan karbonat bağırsakta nasıl çalışır?

Mekanizma tamamen lümen içinde gerçekleşir:

1. 1Lantan iyonunun serbestleşmesi: Lantan karbonat, midenin asidik ortamında çözünerek üç değerlikli lantan iyonu (La³⁺) açığa çıkarır.
2. 2Çözünmeyen bileşik oluşumu: La³⁺, besinlerle gelen fosfat iyonlarına yüksek afiniteyle bağlanır ve suda çözünmeyen lantan fosfat (LaPO₄) oluşturur.
3. 3Dışkıyla atılım: Bağlanan fosfat emilim için kullanılabilir hâlde değildir; kompleks sindirim kanalı boyunca ilerleyerek dışkıyla atılır.

Lantanın kendisinin sistemik emilimi son derece düşüktür. İnsan farmakokinetik verilerinde oral biyoyararlanımın çok düşük olduğu, emilen küçük fraksiyonun ağırlıklı olarak safra yoluyla, idrarla ise yalnız çok küçük bir kısmının atıldığı gösterilmiştir (Damment ve Pennick, 2008). Bu veri insanlardan elde edilmiştir ve türler arası doğrudan genelleme yapılmamalıdır. Kedilerde ise lantan karbonat oktahidratın yem katkı maddesi olarak yetkilendirilmesi, Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) değerlendirmesine dayanmaktadır; bu değerlendirme, öngörülen kullanım koşullarında hayvan sağlığı açısından olumsuz etki saptanmadığı sonucuna varmıştır (Komisyon Uygulama Tüzüğü (AB) 2022/1471).

Fosfor bağlayıcılar neden öğünle birlikte verilir?

Bağlayıcının çalışması için fosfat ile aynı anda, aynı yerde bulunması gerekir. Diyetle alınan fosfat, öğünle birlikte sindirim kanalına girer. Bağlayıcı öğünden bağımsız verildiğinde lümende bağlayacağı besinsel fosfat sınırlı kalır. Bu nedenle fosfor bağlayıcılar mamaya karıştırılarak ya da öğünle eş zamanlı verilir; günlük beslenme düzeni (öğün sayısı, serbest beslenme) planlamanın bir parçası olarak değerlendirilmelidir.

Diyet seçimi de aynı derecede belirleyicidir. AB yetkilendirmesi, lantan karbonat oktahidrat içeren yemlerin etiketinde yüksek fosforlu yemlerle birlikte verilmemesi uyarısını şart koşar (2022/1471). Bu, mekanizmanın doğal sonucudur: Bağlayıcı, fosfor yükü yönetilen bir diyetin içinde anlam kazanır.

Fosfor bağlayıcı seçiminde hangi noktalar değerlendirilir?

Veteriner pratiğinde alüminyum, kalsiyum, lantan, demir bazlı bileşikler ve kitosan içeren ürünler gibi farklı fosfor bağlayıcı sınıfları kullanılmaktadır (Kidder ve Chew, 2009). Seçim hastaya özgüdür ve şu başlıklar üzerinden yapılır:

• Serum fosforu ve kalsiyum düzeyi, IRIS evresi
• Hastanın böbrek diyetini kabulü ve toplam besin alımı
• Ürünün lezzetliliği ve mamaya karışma kolaylığı (bağlayıcılar besin kabulünü etkileyebilir; iştahı azalmış bir hastada besin alımının sürdürülmesi önceliklidir)
• Eşlik eden hastalıklar ve eş zamanlı kullanılan diğer ürünler

Veteriner hekimliğinde fosfor bağlayıcıların güvenliği ve etkinliğine odaklanan yayın sayısı sınırlıdır (Kidder ve Chew, 2009). Bu nedenle bağlayıcı kullanımı, düzenli laboratuvar izlemiyle birlikte yürütülmelidir. Tanı ve tedavi kararı her zaman hastayı muayene eden veteriner hekime aittir.

Vetux P-57 nedir?

P-57, normal fosfor dengesinin korunmasına katkıda bulunmak üzere formüle edilmiş, toz formda bir tamamlayıcı yemdir. Etiket bileşimine göre 1 kg'da 895.000 mg lantan karbonat oktahidrat (4d23) ve tozun akışkanlığını sağlayan 5.000 mg kolloidal silika (E551b) içerir. Lantan karbonat, sindirim kanalında besinlerden gelen fosfatla çözünmeyen bileşikler oluşturarak fosforun dışkıyla atılmasına eşlik eder; bu nedenle ürün öğünle birlikte, mamaya karıştırılarak kullanılır ve diyet yönetimini tamamlayan bir besinsel destek olarak konumlanır. Kullanım kararı ve miktarı, hastanın klinik ve laboratuvar değerlendirmesine göre veteriner hekim tarafından belirlenir. Ürün bilgileri için: P-57 ürün sayfası.

Hasta sahibi ne zaman veteriner hekime yönlendirilmeli?

Böbrek fonksiyonu izlenen ya da fosfor bağlayıcı kullanan hastalarda, hasta sahibinin aşağıdaki durumlarda kontrol randevusunu beklemeden veteriner hekime başvurması gerektiği açıkça anlatılmalıdır:

• İştahta azalma, mamayı reddetme ya da bağlayıcı karıştırılmış mamayı yememe
• Kilo kaybı, kas kitlesinde azalma
• Su tüketiminde ve idrar miktarında belirgin artış
• Kusma, ağız kokusu, ağız içinde yara
• Dışkılama alışkanlığında değişiklik (kabızlık ya da ishal)
• Halsizlik, hareketlerde azalma, genel durumda kötüleşme

ISFM kılavuzu, 7 yaş üzeri kedilerde kan basıncı, biyokimya ve idrar analizini içeren düzenli sağlık kontrollerini önerir (Sparkes ve ark., 2016). Fosfor bağlayıcı plana eklendikten sonra serum fosforu ve kalsiyumun izlemi, kontrol aralığı dahil, veteriner hekim tarafından planlanır. Tanı koymak, evrelemek ve tedavi protokolünü belirlemek veteriner hekimin sorumluluğundadır; tamamlayıcı yemler bu sürecin yerine geçmez.

Sıkça Sorulan Sorular

Lantan karbonat fosforu nasıl bağlar? Mide asidinde serbestleşen lantan iyonları, besinlerden gelen fosfatla birleşerek suda çözünmeyen lantan fosfat oluşturur. Bu bileşik emilmez ve dışkıyla atılır (Damment ve Pennick, 2008).

Fosfor bağlayıcı neden öğünle birlikte verilmeli? Bağlayıcının etki alanı, öğünle birlikte lümene ulaşan besinsel fosfattır. Öğünden bağımsız verildiğinde bağlanacak fosfat sınırlıdır; bu nedenle mamaya karıştırılarak ya da öğünle eş zamanlı kullanılır.

Fosfor bağlayıcı, böbrek diyetinin yerine geçer mi? Hayır. Kılavuzlar, fosforu kısıtlanmış diyeti ilk basamak olarak konumlar; bağlayıcı, diyet tek başına yetmediğinde ya da hasta diyeti kabul etmediğinde plana eklenir (IRIS, 2023; Sparkes ve ark., 2016).

Lantan sistemik dolaşıma geçer mi? İnsan verilerinde lantanın oral biyoyararlanımı son derece düşüktür ve emilen küçük kısım ağırlıklı olarak safra yoluyla atılır (Damment ve Pennick, 2008). Kedilerdeki kullanım koşulları AB'de EFSA değerlendirmesine dayanarak belirlenmiştir (2022/1471).

Fosfor bağlayıcı kullanırken hangi parametreler izlenir? Serum fosforu ve kalsiyum, IRIS evresi, vücut ağırlığı ve besin alımı başlıca izlem noktalarıdır. Kontrol aralığını ve kullanım planını hastayı izleyen veteriner hekim belirler.

Lantan karbonat içeren bir ürün yüksek fosforlu yemle birlikte verilebilir mi? AB mevzuatı, bu katkı maddesini içeren yemlerin etiketinde yüksek fosforlu yemlerle birlikte verilmemesi uyarısını zorunlu tutar (2022/1471). Diyet seçimi veteriner hekimle birlikte yapılmalıdır.

Sonuç

Lantan karbonat, etkisini bağırsak lümeninde besinsel fosfatı çözünmeyen bir bileşiğe dönüştürerek gösterir; bu nedenle öğünle birlikte ve fosfor yükü yönetilen bir diyetin parçası olarak anlam kazanır. Fosfor dengesinin değerlendirilmesi, evreleme ve izlem planı klinik ve laboratuvar bulgularına dayanır. Hastanız için en uygun yaklaşımı belirlemek amacıyla veteriner hekiminize danışın.

Kaynakça

1. 1International Renal Interest Society (IRIS). Treatment Recommendations for CKD in Cats; Treatment Recommendations for CKD in Dogs (2023 güncellemesi). iris-kidney.com.
2. 2Sparkes AH, Caney S, Chalhoub S, ve ark. ISFM Consensus Guidelines on the Diagnosis and Management of Feline Chronic Kidney Disease. J Feline Med Surg. 2016;18(3):219-239. doi:10.1177/1098612X16631234
3. 3Geddes RF, Finch NC, Syme HM, Elliott J. The role of phosphorus in the pathophysiology of chronic kidney disease. J Vet Emerg Crit Care. 2013;23(2):122-133. doi:10.1111/vec.12032
4. 4Kidder A, Chew D. Treatment options for hyperphosphatemia in feline CKD: what's out there? J Feline Med Surg. 2009;11(11):913-924. doi:10.1016/j.jfms.2009.09.012
5. 5Elliott J, Rawlings JM, Markwell PJ, Barber PJ. Survival of cats with naturally occurring chronic renal failure: effect of dietary management. J Small Anim Pract. 2000;41(6):235-242. doi:10.1111/j.1748-5827.2000.tb03932.x
6. 6Ross SJ, Osborne CA, Kirk CA, Lowry SR, Koehler LA, Polzin DJ. Clinical evaluation of dietary modification for treatment of spontaneous chronic kidney disease in cats. J Am Vet Med Assoc. 2006;229(6):949-957.
7. 7Damment SJP, Pennick M. Clinical pharmacokinetics of the phosphate binder lanthanum carbonate. Clin Pharmacokinet. 2008;47(9):553-563. doi:10.2165/00003088-200847090-00001
8. 8Commission Implementing Regulation (EU) 2022/1471 of 5 September 2022 concerning the authorisation of lanthanum carbonate octahydrate as a feed additive for cats. Official Journal of the European Union. (Düzeltme: Uygulama Tüzüğü (AB) 2025/647.)