Akut Pankreatit Atlatmış Evcil Hayvanlarda Beslenme: Ekzokrin Pankreas Yetmezliği Önlemleri

Akut pankreatit atlatıldıktan sonra sindirim neden hassas kalabilir?

Pankreatit, pankreasın kendi sindirim enzimlerinin bez içinde erken aktive olmasıyla başlayan bir iltihaplanma sürecidir. Akut atak klinik olarak geçtikten sonra pankreas dokusunun büyük kısmı çoğu hayvanda işlevini korur. Bununla birlikte bazı hastalarda ataklar tekrarlar ya da süreç sessizce kronikleşir. Kronik iltihaplanma, enzim üreten asiner hücrelerin yerini bağ dokusunun almasına yol açabilir.

Bu tablo türler arasında farklı seyreder. Kedilerde pankreatit çoğu zaman sinsi ve kronik ilerler; karaciğer-safra yolları ve ince bağırsak iltihabıyla birlikte görülebilir (triaditis olarak anılan tablo). Köpeklerde ise akut ataklar daha belirgin olabilir ve yağlı sofra artıkları ya da çöp karıştırma gibi beslenme hataları risk faktörleri arasında sayılır. Her iki türde de pankreatit sonrası dönem, hekim kontrolünün sürdürülmesi gereken bir dönemdir.

Ekzokrin pankreas yetmezliği (EPİ) nedir, hangi işaretler dikkat gerektirir?

Ekzokrin pankreas yetmezliği, pankreasın sindirim enzimlerini yeterli miktarda üretememesidir. Pankreasın yedek kapasitesi büyük olduğundan klinik belirtiler genellikle ekzokrin dokunun çok büyük bir bölümü (kaynaklarda sıklıkla yaklaşık yüzde 90 olarak verilir) işlevini yitirdiğinde ortaya çıkar. Köpeklerde EPİ'nin en sık nedeni pankreatik asiner atrofidir, ancak kronik pankreatit de önemli bir nedendir. Kedilerde ise EPİ'nin en sık nedeni kronik pankreatittir.

Pankreatit geçmişi olan bir hayvanda aşağıdaki işaretler veteriner hekime bildirilmelidir:

• Hacimli, açık renkli, yumuşak ve yağlı görünümlü dışkı
• İştah normal ya da artmış olmasına rağmen kilo kaybı
• Tüy kalitesinde bozulma, donuk ve yağlı tüyler
• Kedilerde anüs çevresinde yağlı kirlenme
• Bağırsak seslerinde artış, gaz ve dışkılama sıklığında değişiklik

Mekanizma: Pankreas sindirimi nasıl yönetir ve beslenme bu yükü nasıl etkiler?

Ekzokrin pankreasın görevi

Pankreasın ekzokrin bölümü, ince bağırsağa üç ana enzim grubu salgılar: proteinleri parçalayan proteazlar (tripsin ve kimotripsin öncülleri), nişastayı parçalayan amilaz ve yağları parçalayan lipaz. Kanal hücreleri ise mideden gelen asidik içeriği nötralize eden bikarbonat üretir; enzimlerin çalışabilmesi bu nötr ortama bağlıdır. Pankreas ayrıca B12 vitamininin emilimi için gereken intrinsik faktörü üretir. Kedilerde intrinsik faktörün tek kaynağı pankreastır; köpeklerde ise ana kaynak pankreas olmakla birlikte mideden de küçük bir katkı vardır.

Yağ sindirimi neden en kırılgan halkadır?

Yağların sindirimi birden fazla adımın eş zamanlı çalışmasını gerektirir: safra yağı küçük damlacıklara ayırır, pankreatik lipaz kolipaz yardımıyla bu damlacıkların yüzeyine tutunur ve yağları emilebilir parçalara ayırır, ardından bu parçalar safra tuzlarıyla miseller oluşturarak bağırsak duvarına ulaşır. Lipaz, pankreas dışında anlamlı bir yedeği olmayan enzimdir; bu nedenle ekzokrin kapasite azaldığında ilk ve en belirgin etkilenen süreç yağ sindirimidir. Sindirilemeyen yağ dışkıda yağlı görünüme yol açar. A, D, E ve K vitaminleri yağla birlikte emildiğinden yağ sindirimi bozulduğunda bu vitaminlerin emilimi de etkilenebilir.

Düşük yağlı beslenmenin mantığı

Yağ, pankreas salgısını uyaran güçlü besin öğelerinden biridir ve sindirimi lipaza en çok bağımlı olan öğedir. Köpeklerde pankreatit geçmişi, özellikle kan yağlarının yüksek seyrettiği bireylerde, yağ oranı kontrollü diyetler sıklıkla önerilir; bu öneri büyük ölçüde gözlemsel verilere ve uzman görüşüne dayanır. Kedilerde ise yağ kısıtlamasının gerekliliği köpeklerdeki kadar net değildir; kedi pankreatiti konsensus raporu kolay sindirilen, iştahla tüketilen bir diyeti ve beslemenin aksatılmamasını öne çıkarır. Bununla birlikte yağlı dışkısı olan ya da eşlik eden bağırsak hassasiyeti bulunan bazı kedilerde hekim daha hafif yağ profilli bir beslenmeyi tercih edebilir.

EPİ tanısı konmuş hastalarda da tablo bireyseldir. Uygun enzim replasmanı alan her hayvanda yağın sıkı biçimde kısıtlanması gerekmeyebilir; yağ düzeyi, hekimin dışkı kalitesi ve kilo seyrine göre verdiği bir karardır. Yüksek lifli diyetler EPİ'de genellikle tercih edilmez; lifin türü ve miktarı da hekim değerlendirmesine bırakılmalıdır.

Bromelain, probiyotikler ve krill: neyi destekler, neyi desteklemez?

• Bromelain: Ananas bitkisinden (Ananas comosus) elde edilen proteolitik, yani protein parçalayan enzimlerin karışımıdır. Besinlerin normal sindirimine katkı sağlayabileceği düşünülür; ancak kedi ve köpeklerde sindirime etkisine dair klinik veriler sınırlıdır. Bromelain bir lipaz değildir, yağ sindirimini üstlenmez ve pankreatik enzim replasmanının yerine geçmez.
• Probiyotik kültürler ve prebiyotik lif: EPİ ve kronik sindirim sorunlarında ince bağırsak florasının dengesi sıklıkla bozulur. Probiyotikler ve onları besleyen prebiyotik lifler bağırsak florasının doğal dengesini destekleyebilir. Etkiler suşa özgüdür ve EPİ'ye özel kanıt henüz sınırlıdır; bu nedenle beklenti "destekleyici" düzeyde tutulmalıdır.
• Krill tozu (Euphausia superba): Antarktika krilinden elde edilir ve EPA ile DHA gibi omega-3 yağ asitleri sağlar; bu yağ asitlerinin bir kısmı fosfolipitlere bağlı haldedir. Omega-3 yağ asitlerinin vücuttaki normal iltihap dengesindeki rolü iyi tanımlanmıştır; ancak pankreatit sonrası döneme özgü klinik kanıt sınırlıdır.
• A, D, E ve K vitaminleri: Yağ oranı kontrollü bir öğünde bu yağda çözünen vitaminlerin günlük ihtiyacının karşılanmasına katkıda bulunur. Tanı konmuş bir eksikliğin giderilmesi ise hekimin planlayacağı ayrı bir süreçtir.

Pankreatit sonrası evde beslenmede hangi önlemler düşünülebilir?

• Hekimin taburculukta önerdiği diyete sadık kalın; mama değişikliklerini ani değil, kademeli ve hekime danışarak yapın.
• Yağlı sofra artıkları, kızartma, deri ve yağlı et parçalarını ödül olarak vermeyin; bu, özellikle köpeklerde önemlidir.
• Hekiminiz önerirse günlük miktarı birkaç küçük öğüne bölün.
• Kedilerde iştahsızlığı hafife almayın; kısa süreli beslenmeme bile karaciğer yağlanması riskini artırabilir. Yaş ve nemli mamalar iştahı hassas kedilerde tüketimi kolaylaştırabilir.
• Basit bir dışkı ve kilo günlüğü tutun; dışkı rengi, kıvamı ve sıklığındaki değişiklikler kontrolde hekime değerli bilgi verir.
• Kontrol randevularını aksatmayın. Pankreatit sonrası dönemde EPİ'nin yanı sıra şeker hastalığı da gelişebileceğinden aşırı su içme ve sık idrara çıkma da hekime bildirilmelidir.

Elixir of PankreoFix kediler için nerede konumlanır?

Elixir of PankreoFix, kediler için geliştirilmiş, probiyotikli yaş mama ve saşe kombinasyonundan oluşan bir tamamlayıcı yemdir. Uskumru bazlı, glutensiz ve düşük yağlı tarifi; krill tozu (Euphausia superba), bromelain (Ananas comosus), probiyotik kültürler, A, D, E ve K vitaminleri ile prebiyotik lif içerir. Bu bileşim, sindirim konforuna özen gösterilen dönemlerde kedilerin normal sindirim işlevine ve gündelik bağırsak konforunun korunmasına katkıda bulunmayı amaçlar.

Hangi durumlarda beklemeden veteriner hekime başvurulmalı?

• Tekrarlayan kusma, belirgin karın ağrısı ya da köpeklerde ön tarafını yere indirip arkasını kaldırdığı dua pozisyonu
• Kedilerde bir günü aşan, köpeklerde süregelen iştahsızlık
• Halsizlik, gizlenme, ateş ya da göz akında ve diş etlerinde sararma
• Birkaç günü aşan ishal ya da yukarıda sayılan yağlı dışkı belirtileri
• Beslenme düzenine rağmen süren kilo kaybı

Kaynakça

1. 1Forman MA, Steiner JM, Armstrong PJ, et al. ACVIM consensus statement on pancreatitis in cats. J Vet Intern Med. 2021;35(2):703-723.
2. 2Xenoulis PG. Diagnosis of pancreatitis in dogs and cats. J Small Anim Pract. 2015;56(1):13-26.
3. 3Cridge H, Lim SY, Algül H, Steiner JM. New insights into the etiology, risk factors, and pathogenesis of pancreatitis in dogs: potential impacts on clinical practice. J Vet Intern Med. 2022;36(3):847-864.
4. 4Mansfield C, Beths T. Management of acute pancreatitis in dogs: a critical appraisal with focus on feeding and analgesia. J Small Anim Pract. 2015;56(1):27-39.
5. 5Lem KY, Fosgate GT, Norby B, Steiner JM. Associations between dietary factors and pancreatitis in dogs. J Am Vet Med Assoc. 2008;233(9):1425-1431.
6. 6Westermarck E, Wiberg M. Exocrine pancreatic insufficiency in the dog: historical background, diagnosis, and treatment. Top Companion Anim Med. 2012;27(3):96-103.
7. 7Steiner JM. Exocrine pancreatic insufficiency in the cat. Top Companion Anim Med. 2012;27(3):113-116.
8. 8Xenoulis PG, Zoran DL, Fosgate GT, Suchodolski JS, Steiner JM. Feline exocrine pancreatic insufficiency: a retrospective study of 150 cases. J Vet Intern Med. 2016;30(6):1790-1797.
9. 9Batchelor DJ, Noble PJ, Taylor RH, Cripps PJ, German AJ. Prognostic factors in canine exocrine pancreatic insufficiency: prolonged survival is likely if clinical remission is achieved. J Vet Intern Med. 2007;21(1):54-60.
10. 10Schmitz S, Suchodolski J. Understanding the canine intestinal microbiota and its modification by pro-, pre- and synbiotics – what is the evidence? Vet Med Sci. 2016;2(2):71-94.
11. 11Bauer JE. Therapeutic use of fish oils in companion animals. J Am Vet Med Assoc. 2011;239(11):1441-1451.
12. 12Pavan R, Jain S, Shraddha, Kumar A. Properties and therapeutic application of bromelain: a review. Biotechnol Res Int. 2012;2012:976203.