Köpeklerde Kalp Yetmezliği Belirtileri: Öksürük, Hızlı Nefes ve Yorgunluk

Köpeklerde kalp yetmezliğinin en sık belirtileri öksürük, dinlenirken ya da uykuda hızlı ve zor nefes alma, egzersize karşı isteksizlik ve çabuk yorulmadır. Bu belirtiler akciğerlerde sıvı birikmesi ve vücuda yeterli kan pompalanamamasıyla ortaya çıkar. Belirtileri fark ettiğinizde tanı ve tedavi için veteriner hekiminize başvurun; ani çöküş ve morarma acildir.

Köpeklerde kalp yetmezliği nedir?

Kalp yetmezliği tek başına bir hastalık adı değil, bir sonuçtur: Kalp, vücudun ihtiyacı olan kanı yeterli basınçla pompalayamaz ya da kendisine dönen kanı rahatça kabul edemez. Bu durumda kan, kalbin "arkasında" kalan damarlarda birikir ve sıvı dokulara sızar. Tıp dilinde buna konjestif (tıkanıklığa bağlı) kalp yetmezliği denir.

Köpeklerde bu tabloya en sık iki hastalık yol açar:

• Miksomatöz mitral kapak hastalığı (MMVD): Kalbin sol tarafındaki mitral kapağın yıllar içinde kalınlaşıp tam kapanamaması. Özellikle orta ve ileri yaştaki küçük ırk köpeklerde (ör. Cavalier King Charles Spaniel, Chihuahua, Kaniş, Dachshund) sık görülür. Hastalık uzun süre belirti vermeden ilerleyebilir; ACVIM konsensüsü hastalığı belirtisiz dönemden kalp yetmezliği dönemine uzanan evrelere ayırır (Keene ve ark., 2019).
• Dilate kardiyomiyopati (DCM): Kalp kasının zayıflayıp kalp odacıklarının genişlemesi. Doberman, Boxer ve Danua gibi büyük ırklarda daha sık bildirilir; bazı ırklarda ritim bozukluklarıyla birlikte seyreder (Wess ve ark., 2017).

Hangi hastalığın söz konusu olduğunu, hangi evrede bulunduğunu ve neyin gerektiğini yalnız muayene ve tetkiklerle veteriner hekiminiz belirleyebilir.

Kalp yetmezliğinde neden öksürük, hızlı nefes ve yorgunluk olur?

Belirtileri anlamak, evde neye dikkat edeceğinizi de netleştirir. Üç belirtinin her birinin arkasında farklı bir fizyolojik süreç vardır.

Hızlı ve zor nefes: Akciğerde biriken sıvı

Sol kalp yetmezliğinde sol kulakçıktaki basınç yükselir. Bu basınç, akciğerden kalbe kan taşıyan damarlara geri yansır. Damar içi basınç belirli bir düzeyi aştığında sıvı, akciğerin hava keseciklerinin çevresine ve içine sızar; buna akciğer ödemi denir. Sıvı, oksijenin kana geçişini zorlaştırır ve akciğeri daha "sert" hâle getirir. Köpek aynı miktarda oksijeni alabilmek için daha sık ve daha yüzeysel nefes almaya başlar. Bu yüzden kalp yetmezliğinin en erken ve en güvenilir işaretlerinden biri, köpek dinlenirken ya da uyurken solunum sayısının artmasıdır (Ohad ve ark., 2013; Porciello ve ark., 2016).

Öksürük: Her zaman tek bir nedeni yoktur

Kalp hastalığı olan köpeklerde öksürük iki farklı yoldan ortaya çıkabilir. Birincisi, akciğer ödemidir. İkincisi, özellikle mitral kapak hastalığında büyüyen sol kulakçığın hemen üzerinden geçen ana bronşa baskı yapmasıdır. Öte yandan aynı yaş ve ırk grubundaki köpeklerde soluk borusu daralması ve kronik bronşit gibi solunum yolu sorunları da sık görülür. Bu nedenle öksürük tek başına kalp yetmezliği anlamına gelmez; öksürüğün kalpten mi, solunum yollarından mı kaynaklandığını ayırmak hekim değerlendirmesi gerektirir (Ferasin ve Linney, 2019).

Yorgunluk ve egzersize isteksizlik: Kaslara giden kanın azalması

Kalbin bir atımda pompaladığı kan azaldığında kaslar, özellikle efor sırasında, ihtiyaç duydukları oksijeni ve besini yeterince alamaz. Vücut bu açığı kapatmak için kalp hızını artırır, damarları daraltır ve böbrekler aracılığıyla tuz ve suyu tutar. Bu uyum mekanizmaları kısa vadede dolaşımı korur, uzun vadede ise kalbin yükünü artırır. Pet sahibinin gözünden sonuç; yürüyüşte geride kalma, merdivende durma, oyuna ilginin azalması ve daha çok uyumadır. Bu değişiklikler çoğu zaman yavaş geliştiği için "yaşlanıyor" diye yorumlanabilir.

Eşlik edebilecek diğer belirtiler

• Gece huzursuzluk, yatıp kalkma, rahat bir pozisyon bulamama
• İştahta azalma, kas kaybı ve kilo kaybı
• Karında şişlik (sağ kalp yetmezliğinde karın boşluğunda sıvı birikebilir)
• Bayılma ya da kısa süreli yere yığılma

Uykudaki solunum sayısı evde nasıl sayılır?

Uykudaki solunum sayısı, evde hiçbir alet gerektirmeden takip edebileceğiniz en değerli göstergelerden biridir. Kalp hastalığı tanısı almış köpeklerde bu sayının düzenli kaydı, hekiminizin izlem planının önemli bir parçası olabilir (Porciello ve ark., 2016).

Sayım yöntemi:

1. 1Doğru anı seçin: Köpeğiniz serin, sakin bir ortamda derin uykudayken sayın. Yeni egzersiz yapmışsa, ortam sıcaksa, rüya görüyorsa (bacak ya da göz kırpma hareketleri) ya da hırlıyorsa beklemeye devam edin.
2. 2Göğsü izleyin: Göğüs kafesinin bir kez yükselip alçalması bir solunumdur.
3. 3Süre tutun: Telefonunuzun kronometresiyle 30 saniye boyunca sayın ve sonucu ikiyle çarpın. Daha sağlıklı sonuç için tam 60 saniye sayabilirsiniz.
4. 4Kaydedin: Sonucu tarih ve saatle birlikte bir deftere ya da telefonunuza not edin. Her gün benzer saatte, benzer koşullarda sayın.
5. 5Eğilime bakın: Tek bir sayımdan çok, günler içindeki değişim önemlidir. Kayıtlarınızı kontrol muayenesine götürün.

Çalışmalarda sağlıklı yetişkin köpeklerin uykudaki solunum sayısının çoğunlukla dakikada 30'un altında olduğu bildirilmiştir (Rishniw ve ark., 2012). Ancak her köpeğin kendi temel değeri, kullandığı ilaçlar ve hastalığının evresi farklıdır. Köpeğiniz için hangi değerin "hekimi arama" eşiği olduğunu veteriner hekiminiz belirler. Bu eşiği bir sonraki muayenede mutlaka sorun ve not alın.

Hangi belirtiler acildir?

Aşağıdaki durumlardan herhangi birini görürseniz bekleme yapmadan, aynı anda en yakın veteriner hekime ya da acil kliniğe başvurun:

• Ani çöküş ya da bayılma: Köpeğin aniden yere yığılması, kısa süreli bilinç kaybı
• Morarma: Dil ya da diş etlerinin mor, gri ya da belirgin şekilde soluk görünmesi
• Nefes darlığı: Dinlenirken ağzı açık, zorlanarak, karın kaslarını kullanarak nefes alma; boynu uzatıp dirsekleri yana açarak oturma, yatmayı reddetme
• Kontrolsüz öksürük nöbetleri, özellikle köpüklü ya da pembemsi sıvı gelmesi
• Uykudaki solunum sayısında hızlı ve süren artış, hekiminizin belirlediği eşiğin aşılması
• Karında hızla gelişen şişlik, belirgin halsizlik, ayağa kalkamama

Bu belirtiler kalp yetmezliğinin ani kötüleştiğini gösterebilir ve zaman kritik önem taşır. Evde herhangi bir ürün ya da ilaç vererek beklemeyin.

Ne zaman veteriner hekime gidilmeli?

Acil durumların dışında da aşağıdaki hâllerde randevu almanız önerilir:

• Birkaç günden uzun süren ya da gece artan öksürük
• Yürüyüş temposunda, oyun isteğinde ya da merdiven çıkmada belirgin değişiklik
• Uykudaki solunum sayısının günler içinde yükselme eğilimi göstermesi
• İştah ve kilo kaybı, gece huzursuzluğu
• Önceden kalp üfürümü saptanmış köpekte yeni ortaya çıkan herhangi bir belirti

Kalp üfürümü tespit edilmiş ama belirti göstermeyen köpeklerde de düzenli kontroller önemlidir. ACVIM konsensüsü, mitral kapak hastalığında evrelemenin ve izlem sıklığının hekim tarafından belirlenmesini önerir (Keene ve ark., 2019). Erken değerlendirme, hekiminizin doğru zamanda doğru adımı planlamasına olanak tanır. Tanı ve tedavi her zaman veteriner hekiminizin kararıdır.

Kalp yetmezliği tanısı nasıl konur?

Veteriner hekiminiz önce dinleme (oskültasyon) ile kalp üfürümü, ritim ve akciğer seslerini değerlendirir. Ardından gerekli görülen tetkikleri planlar:

• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu): Altta yatan kalp hastalığının tanısı ekokardiyografiyle konur. Kapakların yapısı, kalp odacıklarının boyutu ve kalp kasının kasılma gücü bu yöntemle görülür; evreleme de büyük ölçüde bu bulgulara dayanır (Keene ve ark., 2019).
• Göğüs röntgeni: Kalbin büyüklüğünü ve akciğerde sıvı birikip birikmediğini göstermeye yardımcı olur.
• Elektrokardiyografi (EKG) ve ritim kaydı: Özellikle ritim bozukluğundan şüphelenildiğinde ya da bazı büyük ırklarda tarama amacıyla kullanılabilir (Wess ve ark., 2017).
• Kan tetkikleri: Genel sağlık durumu ve hekimin gerekli gördüğü kardiyak belirteçler için istenebilir.

Belirtiler benzer olsa da kalp hastalıklarının yönetimi birbirinden farklıdır. Bu yüzden internetteki bilgilerle ya da başka bir köpeğin tedavisiyle kıyas yapmak yerine kendi köpeğinizin tetkik sonuçlarını hekiminizle konuşun.

Beslenme desteği kalp sağlığına nasıl eşlik edebilir?

Kalp hastalığı olan köpeklerde beslenme, veteriner kardiyoloji literatüründe ayrı bir başlık olarak ele alınır; kas kütlesinin korunması ve bazı besin öğelerinin yeterli alınması bu başlığın parçasıdır (Freeman, 2010). Vetux London'ın Cardiac ürünü, kedi ve köpeklerde normal kalp işlevinin ve damar sağlığının korunmasına katkıda bulunmak üzere geliştirilmiş, sıvı formda bir tamamlayıcı yemdir. Ürün kaydına göre 1 kg'da 112.500 mg L-karnitin, 87.500 mg taurin, 87.500 mg krill yağı, 11.250 mg alıç meyvesi ekstraktı (Crataegus) ve 10.000 mg E vitamini (alfa-tokoferil asetat) içerir. L-karnitin kalp kasında yağ asidi kullanımının doğal sürecine destek olur; taurin kalp kasının normal çalışma ritmine ve hücre içi kalsiyum dengesine eşlik eder; krill yağı, içerdiği omega-3 yağ asitleri ve doğal karotenoidi astaksantinle hücre zarlarının normal oksidatif dengesine katkıda bulunur; alıç ekstraktı ve E vitamini bileşimi tamamlar. Cardiac bir ilaç değildir ve kalp ilaçlarının yerine geçmez; hekiminizin önerdiği bakıma eşlik eden besinsel bir destektir. Köpeğiniz kalp ilacı kullanıyorsa ya da kalp hastalığı tanısı almışsa, bu ürün dahil herhangi bir tamamlayıcı yeme başlamadan önce veteriner hekiminize danışın; kullanım kararı ve miktarı hekiminize aittir.

Sıkça Sorulan Sorular

Köpeğimin uykudaki solunum sayısı kaç olmalı?

Çalışmalarda sağlıklı yetişkin köpeklerde uykudaki solunum sayısının çoğunlukla dakikada 30'un altında olduğu bildirilmiştir. Ancak köpeğinizin kendi temel değeri ve hastalık durumu farklı olabilir; hangi değerde hekimi aramanız gerektiğini veteriner hekiminiz belirler.

Öksüren her köpekte kalp yetmezliği var mıdır?

Hayır. Soluk borusu daralması, kronik bronşit, enfeksiyonlar ve alerjiler de öksürüğe yol açar. Kalp hastalığı olan bir köpekte bile öksürük solunum yollarından kaynaklanıyor olabilir. Ayrımı muayene ve tetkiklerle veteriner hekim yapar.

Kalp yetmezliği tanısı hangi tetkiklerle konur?

Altta yatan kalp hastalığının tanısı ekokardiyografiyle (kalp ultrasonu) konur. Göğüs röntgeni akciğerde sıvı olup olmadığını göstermeye yardımcı olur; EKG ve kan tetkikleri ise hekimin gerekli gördüğü durumlarda eklenir.

Köpeğim aniden yere yığıldı ya da dili morardı, ne yapmalıyım?

Bu durumlar acildir. Köpeğinizi sakin tutup vakit kaybetmeden en yakın veteriner hekime ya da acil kliniğe götürün. Evde herhangi bir ürün ya da ilaç vererek beklemeyin.

Kalp ilacı kullanan köpeğime tamamlayıcı yem verebilir miyim?

Bu kararı veteriner hekiminiz vermelidir. Tamamlayıcı yemler ilaçların yerine geçmez. Özellikle bitkisel içerikli ürünlerin kullanılan ilaçlarla birlikte uygun olup olmadığını hekiminize danışın.

Hangi köpekler kalp hastalığı açısından daha risklidir?

Mitral kapak hastalığı orta ve ileri yaştaki küçük ırklarda, dilate kardiyomiyopati ise bazı büyük ırklarda daha sık görülür. Irkı riskli olan ya da kalp üfürümü saptanmış köpeklerde kontrol sıklığını hekiminiz belirler.

Sonuç

Öksürük, dinlenirken ya da uykuda hızlı nefes alma ve çabuk yorulma, köpeklerde kalp yetmezliğinin en sık görülen işaretleridir. Bu belirtilerin arkasında akciğerde sıvı birikmesi ve dokulara yeterli kan gidememesi yatar. Evde uykudaki solunum sayısını düzenli kaydetmek, değişimi erkenden fark etmenizi sağlar; ani çöküş, morarma ve nefes darlığı ise bekletilmeden müdahale gerektiren acil durumlardır. Tanı ekokardiyografi başta olmak üzere tetkiklerle konur ve tedavi planı hekime aittir. Köpeğinizde bu belirtilerden birini fark ettiyseniz ya da kalp sağlığına yönelik bir destek düşünüyorsanız, veteriner hekiminize danışın.

Kaynakça

1. 1Keene BW, Atkins CE, Bonagura JD, Fox PR, Häggström J, Fuentes VL, Oyama MA, Rush JE, Stepien R, Uechi M. ACVIM consensus guidelines for the diagnosis and treatment of myxomatous mitral valve disease in dogs. Journal of Veterinary Internal Medicine. 2019;33(3):1127–1140.
2. 2Wess G, Domenech O, Dukes-McEwan J, Häggström J, Gordon S. European Society of Veterinary Cardiology screening guidelines for dilated cardiomyopathy in Doberman Pinschers. Journal of Veterinary Cardiology. 2017;19(5):405–415.
3. 3Rishniw M, Ljungvall I, Porciello F, Häggström J, Ohad DG. Sleeping respiratory rates in apparently healthy adult dogs. Research in Veterinary Science. 2012;93(2):965–969.
4. 4Ohad DG, Rishniw M, Ljungvall I, Porciello F, Häggström J. Sleeping and resting respiratory rates in dogs with subclinical heart disease. Journal of the American Veterinary Medical Association. 2013;243(6):839–843.
5. 5Porciello F, Rishniw M, Ljungvall I, Ferasin L, Häggström J, Ohad DG. Sleeping and resting respiratory rates in dogs and cats with medically-controlled left-sided congestive heart failure. The Veterinary Journal. 2016;207:164–168.
6. 6Ferasin L, Linney C. Coughing in dogs: what is the evidence for and against a cardiac cough? Journal of Small Animal Practice. 2019;60(3):139–145.
7. 7Freeman LM. Beneficial effects of omega-3 fatty acids in cardiovascular disease. Journal of Small Animal Practice. 2010;51(9):462–470.

Köpeğinizin nefesinde, öksürüğünde ya da enerjisinde bir değişiklik fark ettiğinizde kendi başınıza karar vermeyin; doğru tanı ve size özel bir bakım planı için veteriner hekiminize danışın.