Kedilerde Şeker Hastalığı Belirtileri: Çok Su İçme, Çok Yeme ve Kilo Kaybı

Şeker hastalığı (diabetes mellitus), orta yaş ve üzerindeki kedilerde sık karşılaşılan hormonal bir hastalıktır. Başlangıcı çoğu zaman sessizdir: kedi biraz daha fazla su içer, mama kabı daha çabuk boşalır, kum kabındaki topaklar büyür. Bu değişiklikler günlük hayatın içinde kolayca gözden kaçar. Oysa erken fark edilen ve hekim kontrolünde yönetilen şeker hastalığında kedilerin yaşam kalitesi çok daha iyi korunabilir. Bu yazıda belirtilerin vücutta neden ortaya çıktığını, hangi kedilerin daha fazla risk altında olduğunu ve tanıya giden yolu adım adım ele alıyoruz.

Kedilerde şeker hastalığı nedir?

Şeker hastalığı, vücudun kandaki glukozu (şekeri) hücrelere yeterince taşıyamaması sonucu kan şekerinin sürekli yüksek seyretmesidir. Glukozun hücreye girmesini sağlayan hormon, pankreastaki beta hücrelerinin ürettiği insülindir. Kedilerde görülen şeker hastalığı çoğunlukla insanlardaki tip 2 diyabete benzer: dokular insüline yeterince yanıt vermez (insülin direnci) ve zamanla beta hücreleri yeterli insülin üretemez hâle gelir (insülin eksikliği). Fazla kilo ve hareketsizlik insülin direncini artıran başlıca etkenlerdendir (Rand ve ark., 2004). Daha az sıklıkla pankreas iltihabı, akromegali gibi hormon hastalıkları ya da bazı ilaçlar da şeker hastalığına zemin hazırlayabilir (Sparkes ve ark., 2015).

Kedide şeker hastalığının belirtileri nelerdir?

Belirtiler genellikle haftalar içinde, sinsi biçimde gelişir. En sık görülenler şunlardır (Behrend ve ark., 2018; Sparkes ve ark., 2015):

• Çok su içme (polidipsi): Su kabı daha sık boşalır, kedi musluk, lavabo ya da saksı suyu gibi alışılmadık kaynaklardan su içmeye başlayabilir.
• Çok idrar yapma (poliüri): Kum kabındaki topaklar büyür ve sayıları artar, kum daha çabuk tükenir, bazen kum kabı dışına idrar yapılabilir.
• Artan iştah (polifaji): Kedi daha sık mama ister, kabını çabuk bitirir.
• Kilo kaybı: İştahı artmasına rağmen kedi kilo kaybeder; sırt ve kalça bölgesinde kas kaybı fark edilebilir.

Bunlara eşlik edebilecek diğer işaretler:

• Halsizlik, oyuna ilginin azalması, daha fazla uyuma
• Tüylerde matlaşma, kepeklenme, kedinin kendini daha az temizlemesi
• Arka bacaklarda zayıflık; kedinin topuklarını (aşil bölgesi) yere değdirerek yürümesi ya da zıplamakta zorlanması. Bu duruş, uzun süre yüksek seyreden kan şekerinin sinirlerde yol açtığı değişikliklerle ilişkilidir.

Hastalık ilerledikçe iştah azalabilir, kusma ve belirgin halsizlik görülebilir. Bu, ciddi bir komplikasyonun işareti olabilir ve acil değerlendirme gerektirir (aşağıda "Ne zaman veteriner hekime gidilmeli?" bölümüne bakın).

Şeker hastalığı bu belirtilere neden yol açar?

Belirtilerin her biri, vücudun yaşadığı tek bir sorunun farklı yüzleridir: glukoz kanda vardır ama hücreye giremez.

1. Glukoz hücreye giremez. İnsülin direnci ya da insülin eksikliği nedeniyle kas, yağ ve karaciğer hücreleri glukozu yeterince alamaz. Glukoz kanda birikir. Kedilerde uzun süre yüksek seyreden kan şekeri, beta hücrelerinin işlevini daha da bozabilir; buna glukoz toksisitesi denir (Rand ve ark., 2004).

2. Şeker idrara geçer (glukozüri). Böbrekler normalde süzdükleri glukozu geri emer ve idrara şeker geçmez. Ancak kandaki glukoz, böbreğin geri emebileceği sınırı aştığında fazlası idrara geçer.

3. Şeker suyu da beraberinde götürür (poliüri). İdrardaki glukoz, ozmotik etkiyle suyu da kendisiyle birlikte idrara çeker. Böylece kedi her seferinde daha fazla ve daha sulu idrar yapar. Bu duruma ozmotik diürez denir.

4. Vücut kaybettiği suyu yerine koymaya çalışır (polidipsi). İdrarla kaybedilen su, susuzluk hissini tetikler. Kedi çok su içer; çünkü çok idrar yapmaktadır. Sıralama önemlidir: önce idrarla su kaybı olur, susuzluk bunu izler.

5. Hücreler aç kalır (polifaji). Kanda glukoz bol olsa da hücreler bundan yararlanamaz. Vücut bu durumu bir enerji açığı olarak algılar ve iştah artar.

6. Vücut kendi depolarını yakar (kilo kaybı). Glukozu kullanamayan vücut, enerji için yağ dokusunu ve kas proteinini yıkmaya başlar. İdrarla kaybedilen glukoz da kaybedilen bir enerji kaynağıdır. Sonuçta kedi daha fazla yediği hâlde kilo kaybeder.

Yağların yoğun yıkımı sürerse kanda keton cisimleri birikebilir. Bu tablo (diyabetik ketoasidoz) iştahsızlık, kusma, halsizlik ve sıvı kaybıyla seyreden, hayatı tehdit eden bir acil durumdur (Behrend ve ark., 2018).

Hangi kediler daha fazla risk altında?

İngiltere'de birinci basamak veteriner kliniklerine gelen geniş bir kedi popülasyonunda yapılan çalışmada ileri yaş, erkek cinsiyet, yüksek vücut ağırlığı ve Burma kedisi gibi bazı ırklar şeker hastalığıyla ilişkili bulunmuştur (O'Neill ve ark., 2016). Kılavuzlar ayrıca fazla kilo, hareketsizlik ve bazı ilaçların (özellikle uzun süreli kortikosteroid kullanımı) risk oluşturabileceğini belirtir (Sparkes ve ark., 2015). Risk taşıyan kedilerde düzenli kontrol ve kilo takibi, olası değişiklikleri erken fark etmenize yardımcı olur. Yaşlanan kedide izlem için 7 yaş sonrası kontroller rehberimize göz atabilirsiniz.

Çok su içen kedi şeker hastası mı? Tanı nasıl konur?

Çok su içmek tek başına şeker hastalığı anlamına gelmez. Aynı belirti kronik böbrek hastalığında, hipertiroidide, karaciğer hastalıklarında ve idrar yolu enfeksiyonlarında da görülebilir. İştahın artıp kilonun azalması da yaşlı kedilerde sık görülen hipertiroidinin tipik bir tablosudur. Üstelik bu hastalıklar aynı kedide birlikte bulunabilir. Bu yüzden tanıyı, belirtiler ve laboratuvar sonuçları birlikte değerlendirilerek veteriner hekim koyar. Kılavuzlara göre tanı süreci genellikle şunları içerir (Behrend ve ark., 2018; Sparkes ve ark., 2015):

• Kan şekeri ölçümü: Kalıcı olarak yüksek kan şekeri aranır. Kedilerde klinik ziyaretinin yarattığı stres bile kan şekerini geçici olarak yükseltebilir. Bu nedenle tek bir yüksek değer tanı için yeterli değildir.
• İdrar tahlili: İdrarda şeker (glukozüri) ve keton varlığı araştırılır; idrar yolu enfeksiyonu da değerlendirilir.
• Fruktozamin: Son birkaç haftanın ortalama kan şekeri hakkında bilgi veren bu test, stres kaynaklı geçici yükselmeyi kalıcı yüksekten ayırt etmeye yardımcı olur.
• Genel kan tahlilleri: Böbrek, karaciğer ve tiroit değerleri, eşlik eden hastalıkları ortaya koymak için istenebilir.

Kedinizin belirtileri hakkında ne kadar ayrıntılı bilgi verirseniz, hekiminizin işi o kadar kolaylaşır.

Evde neleri gözlemlemelisiniz?

Şeker hastalığından şüpheleniyorsanız ya da kediniz risk grubundaysa, aşağıdaki gözlemleri birkaç gün not alın ve muayeneye götürün:

• Su tüketimi: Su kabını her sabah aynı seviyeye kadar doldurun ve ertesi gün ne kadar azaldığına bakın. Kabın eskisinden hızlı boşalması önemli bir ipucudur. Ayrıntılar için yaşlı kedilerde su tüketimi yazımıza bakabilirsiniz.
• Kum kabı: Topakların boyutu ve sayısı artıyor mu, kum eskisinden çabuk mu bitiyor?
• İştah: Kedi daha sık mama istiyor mu, kabını bitirip başka yerde yiyecek mi arıyor?
• Kilo: Evde kedinizi kucağınızda tartıp kendi ağırlığınızı çıkararak kabaca takip edebilirsiniz. Daha doğru ölçüm için klinikteki tartıyı kullanın.
• Hareket ve tüy: Zıplamakta zorlanma, topukları yere değerek yürüme, tüylerde matlaşma var mı?

Belirtiler ne zaman başladı, nasıl değişti? Bu bilgiler tanı sürecinde çok değerlidir.

Ne zaman veteriner hekime gidilmeli?

Beklemeden, aynı gün hekime ulaşın:

• Kedi yemek yemiyor, kusuyor ya da belirgin şekilde halsiz ve durgunsa
• Hızlı ya da derin nefes alıyorsa, nefesinde alışılmadık bir koku fark ediyorsanız
• Sıvı kaybı belirtileri varsa (diş etlerinde kuruluk, gözlerde çökme, deri elastikiyetinde azalma)
• Kedi idrar yapamıyor ya da kum kabında ıkınıyor ama idrar çıkmıyorsa
• İnsülin kullanan bir kedide titreme, dengesizlik, aşırı uyuşukluk, bilinç bulanıklığı ya da nöbet görülüyorsa (bu, kan şekerinin aşırı düşmesinin işareti olabilir ve acil durumdur)

Yakın bir randevu alın:

• Su tüketimi ve idrar miktarında belirgin artış
• İştahın artmasına rağmen kilo kaybı
• Halsizlik, tüylerde matlaşma, zıplamakta zorlanma
• Arka bacaklarda topukları yere basarak yürüme

Şeker hastalığının tanısı da, tedavi planı da veteriner hekime aittir. Evde yaptığınız gözlem bu süreçte en değerli yardımcıdır.

Tanıdan sonra bakım neleri kapsar?

Şeker hastalığı tanısı konan bir kedinin bakım planını veteriner hekim, kedinin genel durumuna ve eşlik eden hastalıklara göre belirler. Kılavuzlarda öne çıkan başlıklar şunlardır (Sparkes ve ark., 2015; Behrend ve ark., 2018):

• İnsülin tedavisi: Kedilerde şeker hastalığının temel tedavisi insülindir. İnsülin türü, dozu ve uygulama düzeni hekim tarafından belirlenir ve kontrollerle ayarlanır. Dozu kendi kararınızla değiştirmeyin, insülini kesmeyin.
• Beslenme: Karbonhidrat oranı düşük beslenme, diyabetli kedilerin bakımında sıklıkla önerilir (Bennett ve ark., 2006). Mama seçimi ve miktarını hekiminiz belirler. İnsülin kullanan kedide mama değişikliği insülin ihtiyacını değiştirebilir; bu yüzden beslenmedeki her değişikliği hekiminizle birlikte yapın.
• Kilo yönetimi: Fazla kilolu kedide kontrollü ve yavaş kilo kaybı, hekim gözetiminde planlanır.
• Düzenli öğün ve rutin: Öğün saatlerinin ve miktarlarının düzenli olması, hekiminizin kan şekeri takibini değerlendirmesini kolaylaştırır.
• Düzenli kontrol: Kan şekeri eğrisi, fruktozamin ve idrar kontrolleri hekimin belirlediği aralıklarla yapılır.

Erken tanı ve hekim kontrolündeki tedaviyle bazı kediler bir süre insüline ihtiyaç duymadan yaşayabilir; buna remisyon denir (Gostelow ve ark., 2014). Remisyon her kedide görülmez ve kalıcı olmayabilir. Remisyondaki kedinin de hekim kontrolünde izlenmesi gerekir.

Karbonhidrat alımına özen gösterilen kediler için hangi tamamlayıcı yem bakıma eşlik edebilir?

Elixir of Diabetic, karbonhidrat alımına özen gösterilen kediler için hazırlanmış, probiyotikli yaş mama ve saşe kombinasyonundan oluşan bir tamamlayıcı yemdir. Uskumru bazlı, ilave şeker ve gluten içermeyen tarifinde krom pikolinat, mısır püskülü (Zea mays), kudret narı (Momordica charantia), gurmar (Gymnema sylvestre), probiyotik kültürler, diyet lifi ile vitamin ve mineral karışımı bulunur; kontrollü karbonhidrat profili sunar ve ideal vücut ağırlığının korunmasına katkıda bulunur. Elixir of Diabetic veteriner hekiminizin önerdiği bakıma eşlik eden bir tamamlayıcı yemdir; şeker hastalığının tanısı ya da tedavisi yerine geçmez, insülinin ya da hekimin verdiği ilaçların yerine konmaz. İnsülin ya da başka bir ilaç kullanan kedide beslenmeye yeni bir ürün eklemeden önce mutlaka hekiminize danışın. Ürünün kediniz için uygun olup olmadığına ve nasıl kullanılacağına veteriner hekiminiz karar verir.

Sıkça sorulan sorular

Kedim çok su içiyor, şeker hastası mı? Olabilir, ama tek neden şeker hastalığı değildir. Kronik böbrek hastalığı, hipertiroidi, karaciğer hastalıkları ve idrar yolu enfeksiyonları da su tüketimini artırır. Hangisi olduğunu kan ve idrar testleriyle veteriner hekim ayırt eder. Su tüketimindeki artışı birkaç gün not alıp muayeneye götürün.

Kedim çok yiyor ama kilo veriyor, neden? İştahın artmasına rağmen kilo kaybı, vücudun aldığı enerjiyi kullanamadığını ya da çok hızlı harcadığını gösterir. Şeker hastalığı ve hipertiroidi en sık nedenlerdendir; bağırsakta emilim sorunları da benzer tablo verebilir. Bu durum her zaman hekim değerlendirmesi gerektirir.

Kedilerde şeker hastalığı evde test edilebilir mi? Evde yaptığınız gözlemler (su tüketimi, kum kabı, iştah, kilo) çok değerlidir, ancak tanı için yeterli değildir. Kedilerde stres bile kan şekerini geçici olarak yükseltebildiği için tanı; kan şekeri, idrar tahlili ve fruktozamin gibi testlerin birlikte değerlendirilmesiyle veteriner hekim tarafından konur.

Kedilerde şeker hastalığı geçer mi? Erken tanı ve hekim kontrolündeki tedaviyle bazı kediler bir süre insüline ihtiyaç duymadan yaşayabilir; buna remisyon denir. Remisyon her kedide görülmez ve kalıcı olmayabilir. Bu süreç tamamen veteriner hekimin yönetiminde ilerler.

Şeker hastası kedim nasıl beslenmeli? Karbonhidrat oranı düşük beslenme kılavuzlarda sıklıkla önerilir. Ancak mama türü, miktarı ve öğün düzeni kedinize özel olarak hekim tarafından belirlenir. İnsülin kullanan kedide mama değişikliği insülin ihtiyacını etkileyebileceğinden beslenmeyi kendi kararınızla değiştirmeyin.

Tamamlayıcı yem insülinin yerine geçer mi? Hayır. Tamamlayıcı yemler hekimin önerdiği bakıma eşlik eder; insülinin ya da ilaçların yerini tutmaz. İnsülin tedavisi ve dozu yalnızca veteriner hekimin kararıdır. Kedinize verdiğiniz tüm ürünleri her muayenede hekiminize söyleyin.

Son söz

Çok su içme, çok yeme ve buna rağmen kilo kaybı, kedinizin size verdiği önemli bir sinyal olabilir. Bu belirtileri "yaşlandı" ya da "iştahı açıldı" diyerek geçiştirmeyin. Su kabını, kum kabını ve kilosunu birkaç gün gözlemleyip not alın. Şeker hastalığının tanısını ve tedavisini veteriner hekim belirler; kedinizde fark ettiğiniz her değişiklik için veteriner hekiminize danışın.

Kaynakça

1. 1Sparkes AH, Cannon M, Church D, ve ark. ISFM consensus guidelines on the practical management of diabetes mellitus in cats. J Feline Med Surg. 2015;17(3):235–250. doi:10.1177/1098612X15571880
2. 2Behrend E, Holford A, Lathan P, Rucinsky R, Schulman R. 2018 AAHA Diabetes Management Guidelines for Dogs and Cats. J Am Anim Hosp Assoc. 2018;54(1):1–21. doi:10.5326/JAAHA-MS-6822
3. 3Rand JS, Fleeman LM, Farrow HA, Appleton DJ, Lederer R. Canine and feline diabetes mellitus: nature or nurture? J Nutr. 2004;134(8 Suppl):2072S–2080S. doi:10.1093/jn/134.8.2072S
4. 4O'Neill DG, Gostelow R, Orme C, ve ark. Epidemiology of diabetes mellitus among 193,435 cats attending primary-care veterinary practices in England. J Vet Intern Med. 2016;30(4):964–972. doi:10.1111/jvim.14365
5. 5Gostelow R, Forcada Y, Graves T, Church D, Niessen S. Systematic review of feline diabetic remission: separating fact from opinion. Vet J. 2014;202(2):208–221. doi:10.1016/j.tvjl.2014.08.014
6. 6Bennett N, Greco DS, Peterson ME, ve ark. Comparison of a low carbohydrate–low fiber diet and a moderate carbohydrate–high fiber diet in the management of feline diabetes mellitus. J Feline Med Surg. 2006;8(2):73–84. doi:10.1016/j.jfms.2005.08.004