Kedilerde Kusma: Tüy Yumağı mı, Başka Bir Sorun mu?

Kedide ara sıra görülen ve içinde silindir biçiminde, sıkıca sarılmış bir tüy kütlesi bulunan kusma çoğunlukla tüy yumağına bağlıdır. Ancak sık tekrarlayan kusma; kan, kahve telvesi görünümü ya da dışkı kokusu taşıyan içerik; iştahsızlık veya halsizlik başka bir sorunun işareti olabilir. Kusmanın rengini ve sıklığını not edin; tanı ve tedavi veteriner hekiminizindir.

Kedim kustu: Bu gerçekten kusma mı?

Önce ne gördüğünüzü ayırt etmek gerekir; veteriner hekiminizin ilk soracağı şeylerden biri budur.

• Kusma: Kedi önce huzursuzlanır, yutkunur, salya akıtabilir; ardından karın kaslarını belirgin biçimde kasarak mide içeriğini çıkarır. İçerik kısmen sindirilmiş olabilir ve safra içerebilir.
• Regürjitasyon (geri çıkarma): Karın kasılması olmadan, çoğu zaman yemekten kısa süre sonra, sindirilmemiş ve tüp biçimli mama zahmetsizce geri gelir. Hızlı yemeyle ilişkili olabileceği gibi yemek borusu sorunlarına da işaret edebilir.
• Öksürük: Kedi yere çömelip boynunu öne uzatarak öksürür; çoğu zaman bir şey çıkmaz. Bu tablo sıklıkla "tüy yumağı çıkarmaya çalışıyor" diye yorumlanır, oysa kedi astımı gibi solunum yolu hastalıklarında da görülebilir [1].

Ayrım her zaman kolay değildir. Mümkünse olayın kısa bir videosunu çekmek, hekiminize çok değerli bilgi verir.

Tüy yumağı nasıl oluşur?

Kedinin dili, geriye doğru yönelmiş, sert ve keratinden oluşan küçük çıkıntılarla (papillalar) kaplıdır. Bu yapı, yalanma sırasında dökülen tüylerin tutulmasını sağlar; tutulan tüylerin önemli bir bölümü de yutulur. Sağlıklı bir kedide yutulan tüy, sindirim kanalının olağan hareketleriyle ilerler ve dışkıyla atılır.

Tüy midede birikip sıkışmış bir kütleye (trikobezoar) dönüştüğünde kedi bunu kusarak çıkarır. Bu birikim genellikle iki durumla ilişkilendirilir [1]:

1. 1Fazla tüy yutulması: Uzun tüylü ırklar, mevsimsel tüy dökümü ve aşırı yalanma. Aşırı yalanmanın arkasında pire alerjisi, deri hastalıkları, kaşıntı, ağrı ya da stres olabilir.
2. 2Sindirim kanalı hareketinin (motilite) bozulması: Tüyün mideden bağırsağa olağan hızda geçememesi. Kronik bağırsak iltihabı gibi durumlar bu hareketi etkileyebilir.

Bu nedenle sık tüy yumağı kusan bir kedide asıl soru çoğu zaman şudur: "Tüy neden bu kadar birikiyor?"

Kusmanın rengi ne anlatır?

Renk tek başına tanı koydurmaz; ama hekiminize yol gösterir ve aciliyeti değerlendirmenize yardımcı olur.

| Görünüm | Olası anlamı | Ne yapmalı? | |---|---|---| | Silindir biçiminde, tüy içeren, koyu renkli kütle | Tüy yumağı | Ara sıra oluyorsa ve kedi kendini iyi hissediyorsa izleyin; sıklaşıyorsa hekiminize danışın | | Sindirilmemiş mama, yemekten kısa süre sonra | Hızlı yeme ya da regürjitasyon | Tekrarlıyorsa hekiminize danışın | | Beyaz ya da şeffaf, köpüklü sıvı | Boş mideden gelen sıvı | Tekrarlıyorsa hekiminize danışın | | Sarı ya da yeşil sıvı | Safra; çoğu zaman mide boşken görülür | Tekrarlıyorsa ya da başka belirti eşlik ediyorsa hekiminize danışın | | Kırmızı çizgiler ya da taze kan | Ağız, yemek borusu ya da midede kanama | Aynı gün hekiminize başvurun | | Kahve telvesi görünümü, koyu kahverengi | Sindirilmiş kan olabilir | Acil başvurun | | Kahverengi, dışkı kokulu içerik | Bağırsak tıkanması şüphesi | Acil başvurun | | Bitki parçaları | Bitki yeme | Bitkiyi belirleyin; zambak (Lilium) türleri kediler için çok zehirlidir, acil başvurun | | İp, iplik, kurdele, plastik | Yabancı cisim | Ağızdan sarkan ipi çekmeyin; acil başvurun |

Kusmanın sıklığı neden önemli?

Pek çok kedi sahibi, kedilerin "zaten arada bir kustuğunu" düşünür. Kedilerde kusma bozukluklarını derleyen kapsamlı bir literatür taramasında, sık kusmanın olağan kabul edilmemesi gerektiği ve kronik kusmanın çoğu zaman araştırılması gereken bir nedeni olduğu vurgulanır [2].

Tekrarlayan kusmanın arkasında, sindirim sistemi dışındaki hastalıklar da dahil olmak üzere pek çok neden bulunabilir [2]:

• Kronik enteropatiler, inflamatuar bağırsak hastalığı ve besin duyarlılıkları [4]
• Özellikle orta ve ileri yaştaki kedilerde sindirim kanalı lenfoması [3]
• Böbrek hastalığı, hipertiroidizm, karaciğer ve pankreas hastalıkları, diyabet
• Yabancı cisimler, parazitler, ilaçlar ve toksinler

Kusma, kilo kaybı ya da ishal gibi kronik sindirim belirtileri gösteren kedilerde yapılan bir çalışmada, alınan bağırsak biyopsilerinin büyük çoğunluğunda inflamatuar bağırsak hastalığı ya da lenfoma saptanmıştır [3]. Bu, "bir şey yemiştir, geçer" yaklaşımının neden riskli olduğunu açıkça gösterir.

Uzun tüylü olmayan bir kedide tüy yumağının sık görülmesi de kendi başına bir uyarı sayılmalıdır; sık tüy yumağı kusması aşırı yalanmaya ya da sindirim kanalı hareket bozukluğuna işaret edebilir [1].

Pratik bir kural: Kusmanın sıklığı artıyorsa, kusmalar arasındaki süre kısalıyorsa ya da kusmaya başka bir belirti eşlik ediyorsa, bu durum olağan değildir.

Ne zaman veteriner hekime gidilmeli?

Acil (aynı gün, beklemeden):

• Kan, kahve telvesi görünümlü ya da dışkı kokulu kusma
• Kısa süre içinde art arda kusma, su bile tutamama
• Sık öğürme ama bir şey çıkaramama
• Halsizlik, saklanma, dokunulduğunda karın ağrısı
• İp, oyuncak parçası, ilaç, zehirli bitki ya da kimyasal yuttuğundan şüphelenme
• Kusmaya dışkılayamama ya da idrar yapamamanın eşlik etmesi (erkek kedide idrar yapamama başlı başına acil bir durumdur)
• Yavru, yaşlı ya da bilinen kronik hastalığı olan bir kedide kusma

Randevu alarak (geciktirmeden):

• Haftalar boyunca tekrarlayan kusma ya da sıklaşan tüy yumağı
• Kilo kaybı, iştahta azalma ya da değişiklik
• Eşlik eden ishal, su içmede ya da idrar miktarında artış
• Aşırı yalanma, tüysüz bölgeler, kaşıntı

Kediler yemek yememeye iyi dayanamaz; bir günden uzun süren yemek reddi tek başına hekime başvurma nedenidir. Tanı ve tedavi veteriner hekiminizindir: Muayene, kan ve idrar testleri, görüntüleme ve gerektiğinde biyopsiyle kusmanın gerçek nedeni ortaya konur. Evde verilen hiçbir destek bu değerlendirmenin yerini tutmaz.

Malt ve yağlar, yutulan tüyün doğal geçişine nasıl eşlik eder?

Tüy yumağıyla ilişkili şikâyetlerde amaç, yutulan tüyün mideden bağırsağa ve oradan dışkıyla dışarıya, olağan sindirim hareketleri içinde ilerlemesine eşlik etmektir. Malt macunları bu amaçla uzun süredir kullanılan rutin bakım ürünleridir.

• Malt: Yoğun ve yapışkan kıvamıyla macunun ana gövdesini oluşturur; yutulan tüyün sindirim kanalı içeriğiyle birlikte ilerlemesine eşlik etmesi amacıyla kullanılır.
• Keten tohumu yağı ve zeytin yağı: Yağlar, bağırsak içeriğinin kayganlığına katkıda bulunur. Keten tohumu yağı ayrıca bitkisel bir omega-3 yağ asidi olan alfa-linolenik asit (ALA) kaynağıdır.
• Beta 1,3/1,6 glukan: Doğal bir polisakkarittir; bağırsak ortamının dengesini destekler.

İki noktanın altını çizmek gerekir. Birincisi, kediler tatlı tadı algılayamaz; tatlı tat reseptörünü kodlayan gen kedilerde işlevini yitirmiştir [5]. Bu nedenle bir macunun kabulünde şeker değil, aroma ve doku belirleyicidir. İkincisi, malt macunlarının etkisini doğrudan ölçen kontrollü klinik çalışmalar sınırlıdır. Malt desteği, düzenli tarama ve veteriner hekim değerlendirmesinin yerine geçmez; onlara eşlik eden bir bakım adımıdır. Bazı kedilerde hekiminiz, lif içeriği düzenlenmiş bir diyet gibi ek beslenme düzenlemeleri de önerebilir.

Evde neler yapabilirsiniz?

• Kusma günlüğü tutun: Tarih, saat, yemekle ilişkisi, renk ve içerik; mümkünse fotoğraf. Bu kayıt hekiminizin işini kolaylaştırır.
• Düzenli tarayın: Özellikle uzun tüylü kedilerde ve tüy dökümünün yoğun olduğu dönemlerde, tarakla alınan her tüy kedinin yutmayacağı bir tüydür.
• Su tüketimini destekleyin: Taze su, birden fazla su kabı ya da su pınarı kullanılabilir.
• Stresi ve can sıkıntısını hafifletin: Oyun, tırmanma alanları ve saklanma yerleri sunun; aşırı yalanmanın nedenlerinden biri stres olabilir.
• Mama değişikliğini hekiminizle planlayın: Ani mama değişiklikleri sindirimi zorlayabilir.
• Kendi başınıza ilaç vermeyin: İnsanlar için kullanılan pek çok ilaç (örneğin parasetamol) kediler için zehirlidir. Hekim önerisi olmadan sıvı parafin gibi maddeleri ağızdan zorla vermeyin; solunum yoluna kaçma riski vardır.

Mallia hakkında

Mallia, kediler için hazırlanmış, malt macunu formunda bir tamamlayıcı yemdir. Formülü malt ağırlıklıdır ve keten tohumu yağı ile beta 1,3/1,6 glukanla tamamlanır; macun yapısında zeytin yağı ve gliserin de yer alır. Mallia, yalanma sırasında yutulan tüyün sindirim kanalından doğal geçişine eşlik etmek ve rahat bir sindirimi desteklemek üzere tasarlanmıştır; tüy dökümünün yoğun olduğu dönemlerde rutin bakımın bir parçası olarak düşünülebilir. Formül karaciğer aroması ve yumurta tozu içerdiğinden, besin duyarlılığı olan kedilerde kullanmadan önce hekiminize danışın. Mallia bir ilaç değildir; tekrarlayan ya da yukarıdaki uyarı işaretlerinden biriyle seyreden kusmanın değerlendirilmesinin yerini tutmaz. Kullanım biçimi için ürün etiketine bakın ve veteriner hekiminize danışın. Ürün ayrıntıları: Mallia ürün sayfası

Sıkça sorulan sorular

Kedimin ara sıra tüy yumağı kusması normal mi?

Ara sıra çıkan bir tüy yumağı, özellikle uzun tüylü kedilerde ve tüy dökümü dönemlerinde görülebilir. Ancak sıklaşıyorsa, kısa tüylü bir kedide sık görülüyorsa ya da başka belirti eşlik ediyorsa altta yatan bir neden olabilir; veteriner hekiminize danışın.

Kedim tüy yumağı çıkarmaya çalışıyor ama hiçbir şey çıkmıyor. Ne yapmalıyım?

Yere çömelip boynunu uzatarak yapılan ve bir şey çıkmayan atak öksürük olabilir; kedi astımı gibi solunum yolu sorunlarında görülür. Tekrarlayan öğürme de tıkanma belirtisi olabilir. Mümkünse video çekip veteriner hekiminize gösterin.

Sarı ya da beyaz köpüklü kusma tehlikeli mi?

Sarı-yeşil sıvı genellikle safra, beyaz köpük ise boş mideden gelen sıvıdır. Tek seferlik olabilir; tekrarlıyorsa ya da iştahsızlık ve halsizlik eşlik ediyorsa tanı için veteriner hekiminize başvurun.

Malt macunu bir ilaç mıdır?

Hayır. Malt macunu bir ilaç değil, tamamlayıcı yemdir; yutulan tüyün sindirim kanalından doğal geçişine eşlik eder. Kusmanın nedenini bulmak ve tedavisini planlamak veteriner hekimin işidir.

Malt macununu ne kadar ve ne sıklıkla vermeliyim?

Kullanım biçimi kedinizin durumuna göre değişir. Ürün etiketindeki bilgilere bakın ve kedinize uygun kullanımı veteriner hekiminizle belirleyin.

Tüy yumağı oluşumunda evde neye dikkat etmeliyim?

Düzenli tarama, yeterli su tüketimi, stresin hafifletilmesi ve aşırı yalanmanın nedeninin (kaşıntı, pire, ağrı) araştırılması temel adımlardır. Beslenme değişikliklerini hekiminizle planlayın.

Kaynakça

1. 1Cannon M. Hair balls in cats: a normal nuisance or a sign that something is wrong? J Feline Med Surg. 2013;15(1):21–29. doi:10.1177/1098612X12470342
2. 2Batchelor DJ, Devauchelle P, Elliott J, et al. Mechanisms, causes, investigation and management of vomiting disorders in cats: a literature review. J Feline Med Surg. 2013;15(4):237–265. doi:10.1177/1098612X12473466
3. 3Norsworthy GD, Scot Estep J, Kiupel M, Olson JC, Gassler LN. Diagnosis of chronic small bowel disease in cats: 100 cases (2008–2012). J Am Vet Med Assoc. 2013;243(10):1455–1461. doi:10.2460/javma.243.10.1455
4. 4Jergens AE. Feline idiopathic inflammatory bowel disease: what we know and what remains to be unraveled. J Feline Med Surg. 2012;14(7):445–458. doi:10.1177/1098612X12451548
5. 5Li X, Li W, Wang H, et al. Pseudogenization of a sweet-receptor gene accounts for cats' indifference toward sugar. PLoS Genet. 2005;1(1):e3. doi:10.1371/journal.pgen.0010003

Son söz

Ara sıra çıkan bir tüy yumağı pek çok kedide bakım rutininin bir parçasıdır; ama kusmanın rengi değişiyorsa, sıklaşıyorsa ya da kedinizin genel durumu bozuluyorsa bu bir işarettir. Gözleminizi kaydedin ve tahmin yürütmek yerine uzmana gösterin. Kedinizin kusmasıyla ilgili aklınıza takılan her durumda veteriner hekiminize danışın.